enkele maanden later

Mijn bezoek aan Finland zit er alweer op.

Wat onthoud ik nu van mijn ervaringstrip en wat neem ik mee als goede les naar België?

Klassen zijn er veel kleiner dan in Vlaanderen. Een klas van 20 beschouwen ze in Finland al als te groot. Zo kunnen ze de leerlingen gerichter individueel begeleiden.

Tot ze 12 jaar zijn krijgen leerlingen geen punten. Daarna volgt een systeem waarbij je qequoteerd wordt van 5 tot 10. Er is maar één cijfer voor een onvoldoende: een 4. Maar zo’n 4 is zeer zeldzaam, want men wil iedereen over de streep krijgen. Ook zittenblijven heb je er nauwelijks. Een 8 is een veel voorkomende quotering, want het is een aanmoedigend systeem. Men gebruikt punten niet als een cijfer maar als een communicatiemiddel voor de ouders.

Het onderwijs in Finland is zeer omvattend en grotendeels gratis. Finnen besteden zeer veel (belasting)geld aan onderwijs, maar ze kunnen zich dat ook permitteren.

De status van een leraar is zeer groot in Finland. Ze hebben allen een hoog (pedagogisch) masterdiploma. Leraars stellen zich zeer sociaal op, omdat ze alle leerlingen over de streep willen trekken. Na het behalen van het universitaire masterdiploma wordt er van Finse leraren verwacht dat ze zich voortdurend bijscholen, zodat hij/zij van alle onderwijsontwikkelingen op de hoogte blijft. Hiervoor is voldoende tijd beschikbaar, aangezien Finse leraren vrij zijn van veel belastende taken, zoals maken en verbeteren van toetsen, cijfers invoeren, en bijhouden van administratie. Zo heeft een leraar tijdens zijn werkweek genoeg tijd om zijn lessen voor te bereiden, nieuw lesmateriaal te ontwerpen en te overleggen met collega’s. Ook krijgen de leraren relatief veel vrijheid om hun lessen in te vullen, zolang zij maar aansluiten bij de nationale leerlijnen. Daarnaast worden leerkrachten ondersteund door schoolpsychologen en maatschappelijk werkers die aanwezig zijn op school om leerlingen te helpen die moeilijkheden ondervinden.

In Finland worden ouders ook nauw bij het onderwijs betrokken. Zo houden Finse leraren elke dag een online systeem bij waarin zij aantekeningen kunnen maken over de individuele leerlingen en eventueel belangrijke gebeurtenissen die dag. Ouders kunnen dit systeem van huis uit opvolgen, waardoor zij dus goed op de hoogte zijn van de schoolse ontwikkeling van hun kind. Daarnaast zijn er uitgebreide ouder-bijeenkomsten (van soms wel 2 uur) waarbij de vooruitgang en eventuele moeilijkheden met de ouders en het kind besproken kunnen worden (Engels, 2017).

Onderwijssystemen zijn zo divers als er samenlevingen zijn. Wat goed werkt in Finland, werkt daarom nog niet in België. Je kan wel veel leren van het Finland, maar het moet vertaalt kunnen worden naar de Vlaamse cultuur. Bij ons is het onmogelijk om leerlingen samen te houden tot hun 16de en dezelfde basis aan te bieden. Dat zou in Vlaanderen geen schijn van kans bieden. In Finland staat samenwerking hoger aangeschreven dan competitie. Maar bij ons zit de competitiedrang er heel diep in. We zijn gewoon een andere samenleving (radio1.be).

De meest waardevolle les die wij uit Finland kunnen leren is dan misschien dat we moeten streven naar een gedeelde verantwoordelijkheid waarbij zowel de overheid, ouders, leerkrachten, en leerlingen hun steentje bijdragen aan kwaliteitsvol onderwijs (Engels, 2017).

En ondertussen zijn mijn Finse collega’s, vrienden voor het leven geworden. Mijn minderwaardigheidsgevoel als bachelor heeft plaats gemaakt voor een zelfzekere leerkracht en experte in het vakgebied Psychologie. Dankzij mijn vele bezoeken aan de Finse bibliotheek en mijn gepassioneerde Finse collega’s.

enkele weken later

Het is ondertussen al enkele weken geleden dat ik nog iets van me laten horen heb op deze blog. Ik vind meer en meer mijn routine en het Finse onderwijs en geniet tussendoor van prachtige natuur in Finland. ’s Avonds is het genieten van de sauna.

Ik breng geregeld een bezoek aan de bibliotheek in Finland. Het bibliotheekstelsel in Finland is oud en goed verankerd in de Finse maatschappij. De Finse openbare bibliotheken zijn ooit voortgekomen vanuit de behoefte om boeren de mogelijkheid te bieden te leren lezen. De bibliotheken hebben in de loop der tijd een moderne maatschappelijk-educatieve functie gekregen in Finland. In de laatste versie van hun wet is onder andere de bepaling opgenomen dat bibliotheken een aantal goed opgeleide bibliotheekmedewerkers in dienst moeten hebben, gerelateerd aan de grootte van het werkgebied. Daarnaast is in de wet vastgelegd dat de bibliotheek nauw aan dient te sluiten op de waarden in de Finse samenleving, zoals gelijke kansen voor iedereen en de vrijheid van meningsuiting. Mede door die lange en breed gedragen traditie is de bibliotheek in Finland een vanzelfsprekend onderdeel van de maatschappij (Boekesteijn & van Kempen, 2018).

Elke gemeente moet een openbare bibliotheek hebben, zo staat in de Finse bibliotheekwet. In sommige, vooral kleinere gemeenten, is de bibliotheek de enige culturele instelling. Al jaren biedt de bibliotheek in Finland een breed palet aan diensten, variërend van cultuuruitingen en maatschappelijk-educatieve initiatieven tot leesbevordering en IT-ondersteuning (Boekesteijn & van Kempen, 2018).

Bij bepaalde diensten wordt er verregaand in netwerkverband samengewerkt. Onder meer als het gaat om de dienstverlening aan vluchtelingen. Bibliotheekmedewerkers gaan, samen met tolken, naar opvangcentra en bieden immigranten (ongeacht hun verblijfsstatus) een bibliotheekpas aan en geven hen toegang tot computers, et cetera. De focus van de bibliotheken ligt in eerste instantie niet op het leren van de Finse taal maar op het toegang geven tot computers, internet en het leren van bepaalde vaardigheden. Er zijn speciale folders in allerlei talen, ontwikkeld door de nationale bibliotheek, die elke bibliotheek kan gebruiken. Daarnaast is er één bibliotheek met een speciale collectie in vreemde talen, waar alle bibliotheken gebruik van kunnen maken. Voor deze dienst is extra rijkssubsidie beschikbaar (Boekesteijn & van Kempen, 2018).

De bibliotheek heeft dan ook een grote plaats in het Finse onderwijs, niet voor niets dus dat ik regelmatig een bezoekje breng aan de bibliotheek hier in de buurt.

mijn eerste dag

7u00

Vandaag breekt een spannende dag aan voor me. Mijn eerste dag als leerkracht Psychologie in een Finse school. Ik ben eigenlijk wel heel nerveus. Al mijn Finse collega’s bezitten een masterdiploma. Ik ben zelf ‘slechts’ in het bezit van een bachelordiploma. Kan ik dan wel evenwaardig presteren? Hebben de leerlingen niet recht op een leerkracht met een hoger diploma of is mijn passie voor het vak dat ik geef, toch voldoende? Zullen mijn Finse collega’s mij wel als gelijkwaardig beschouwen? Ik ben ook de Finse taal niet machtig, dus mijn lessen zullen in mijn ‘beste’ Engels gegeven worden. Naast deze onzekerheden, ben ik ook wel heel benieuwd naar mijn eerste dag.

De lesuren van het Finse onderwijs bestaan maar slechts uit 45 minuten i.p.v. de 50 minuten in België. Belangrijk om weten voor mijn lesvoorbereiding. Finse docenten geven ook maar drie of vier lessen per dag van 45 minuten. Het idee daarachter is dat leraren tijd en energie moeten hebben om op eigen initiatief op een creatieve wijze lessen te ontwikkelen die inhoudelijk een hoog niveau kennen en goed aansluiten op het leren van de leerlingen. Finse leerlingen hebben meer vakantie en langere pauzes (75 minuten per dag) dan leerlingen in de meeste andere landen. Het paradoxale is dat “minder” hier blijkbaar “meer” is omdat de prestaties hoger liggen.

Finse leraren geven in principe alleen ’s ochtends les. Om 14u zal mijn eerste ervaringsdag er al op zitten.

15u00

Zo, mijn eerste dag zit er alweer op. Mijn eerste klas bestond uit tien, 16-jarigen.

In Finland is het zo dat leerlingen pas een bepaalde richting moeten kiezen aan de leeftijd van 16 jaar. Er zijn twee hoofdlijnen: algemeen secundair onderwijs, en technisch/beroeps. Vanaf dan wordt het onderwijs wel serieus selectiever en is er een tamelijk geleide toegang tot het hoger onderwijs. Voor bepaalde richtingen in het hoger onderwijs geldt een selectieproeven. In de drie hoogste jaren van het secundair werken ze ook niet langer met een jaarsysteem maar met modules. Je moet een pakket samenstellen, en dat pakket bepaalt je mogelijkheden voor het latere hoger onderwijs.

Deze leerlingen hebben dus bewust voor de module Psychologie gekozen.

De sfeer in de klas was zeer relax. Ik had soms het gevoel dat ik in een scoutsgroep zat. Er heerste een zeer ongedwongen sfeer, men spreekt er de leraars met de voornaam aan.